Dit is het archief van Prospekt van de jaargang 2000.


Prospekt, januari 2000

Baden in Baikal

door Charles Hoedt

Siberische volkeren noemden het Baikalmeer hun Heilige Zee. Het oudste meer ter wereld is voor de reiziger van de TranssiberiŽ Expres vaak het belangrijkste reisdoel. Hier geniet de bezoeker van ongerepte natuur, lange wandeltochten en de onvermijdelijke banja.

Een anekdote over het Baikalmeer luidt: wie zijn handen met het water wast, blijft vijf jaar langer leven. Wie het water op het hoofd laat plenzen, kan erop rekenen tien jaar ouder te worden. Maar de persoon die met heel z'n hebben en houwen in het meer springt, krijgt er een kwart eeuw bij.
Lees het hele artikel


Prospekt, januari 2000

Enkele legitimeringen voor de voortzetting van de Nederlands-Russische onderwijssamenwerking

door Ton van der Meer

De samenwerking op onderwijsgebied tussen Nederland en Rusland is inmiddels tien jaar gaande. Om enkele legitimeringen te geven voor de voortzetting van deze onderwijssamenwerking, die vanuit Nederlandse kant wordt gecoŲrdineerd door Bureau CROSS, moet niet alleen gekeken worden naar de resultaten van de samenwerking van de afgelopen tien jaar. Het vereist ook een terugblik op de Russische geschiedenis van de afgelopen eeuw.

De start van de samenwerking vond plaats voordat de Sovjet-Unie weer Rusland werd. De tijdgeest van toen wierp haar schaduw vooruit. Een kleine groep wetenschappers was al gestart met de voorbereidingen voor een nieuwe onderwijswetgeving. Deze zou zich moeten kunnen meten met de onderliggende principes van soortgelijke wetten in West-Europa.
Lees het hele artikel


Prospekt, februari 2000

Eenzaam TsjetsjeniŽ

door Renť Does

Op de Tsjetsjeense vlag staat een wolf afgebeeld. 'Wij zijn vrij en gelijk zoals de wolven', zo luidt een Tsjetsjeens gezegde.

Voor de tweede keer in de afgelopen tien jaar voeren de Tsjetsjenen oorlog met de Russen. De eerste oorlog, tussen december 1994 en augustus 1996, wonnen de Tsjetsjenen. De recent uitgebroken tweede oorlog willen de Russen absoluut winnen, maar of dit binnen redelijke termijn gaat lukken is nog helemaal de vraag. Misschien hebben de Tsjetsjenen hiermee zelfs de sleutel tot het presidentschap van Vladimir Poetin in handen.

Clanstaat
Geografisch valt TsjetsjeniŽ in twee delen uiteen. De noordelijke helft van de republiek bestaat uit volkomen vlak steppelandschap en wat bossen, het zuiden uit hoge, beboste bergen met gletsjers. De Tsjetsjenen leven reeds zesduizend jaar in en rond het territorium van hun huidige republiek. Hun taal behoort tot de zogenoemde 'Nach-tak' van de Kaukasische talengroep.
Lees het hele artikel


Prospekt, februari 2000

Luna Papa: humor en tragiek in het onherbergzame Centraal-AziŽ

door Thijs Peters

Het Internationaal Filmfestival Rotterdam staat dit jaar in het teken van de Japanse film maar zoals elk jaar bevat het programma enkele films van Russische en Centraal-Aziatische makelij. Een van die films is Luna Papa, de nieuwste film van de in Tadzjikistan geboren regisseur, Bachtiar Choedojnazarov. Choedojnazarov is al enkele jaren een gevierd regisseur. Met zijn films Bratan uit 1991 en Kosh Ba Kosh uit 1993 won hij al prijzen op filmfestivals in onder andere Nantes, Turijn en VenetiŽ.

In een klein dorpje in Oezbekistan woont het meisje Mamlakat samen met haar vader en geesteszieke broer. Mamlakat wil niets liever dan actrice worden. Zelf speelt ze al in de lokale toneelgroep Oerazjan (oogst). Op de dag waarop de film begint, zal 's avonds een per vliegtuig reizend toneelgenootschap het dorpje aandoen.
Lees het hele artikel


Prospekt, februari 2000

Kabinet-Poetin voert onderwijsdoctrine in

door Renť Does

Op 3 december publiceerde de regeringskrant Rossijskaja Gazeta het ontwerp van de 'Nationale onderwijsdoctrine van de Russische Federatie', dat de status van federale wet moet krijgen. De regering-Poetin wil met de publicatie van het wetsontwerp laten zien dat ze zich de problemen en de ontwikkeling van het Russische onderwijs ter harte neemt. Momenteel wordt het document besproken en beoordeeld in de Russische onderwijswereld.

De uitwerking van een nationale onderwijsdoctrine is in de wereld een unieke onderneming. De Russische regering heeft met de doctrine dan ook meer bedoelingen dan alleen didactische en opvoedkundige.
Lees het hele artikel


Prospekt, februari 2000

De strijd van de Siberische tijger

door Ivo Pertijs

De panthera tigris altaica, beter bekend als Siberische of Amurtijger, is een zeer bedreigde diersoort. Volgens het Wereld Natuur Fonds leefden er in 1999 ongeveer 380 dieren van deze soort in het wild. Het overgrote deel, namelijk ongeveer 350, tracht te overleven in Rusland.

De Siberische tijger staat dan ook niet onterecht op de lijst van de European Endangered Species Program (EEP). Dit is een gezamenlijk fokprogramma van de dierentuinen in Europa. Op deze wijze proberen dierentuinen een ras gezond in stand te houden.
Lees het hele artikel


Prospekt, februari 2000

Seksuele voorlichting in het Siberische Krasnojarsk volgens Nederlands model

door Ivo Pertijs

Het is zeer moeilijk om seksuele voorlichting naar westers model in Rusland te introduceren. Ondanks de aanwezigheid van goed westers materiaal hanteren scholen in Moskou en andere steden veelal verouderde methoden met conservatieve opvattingen.

Deze besteden geen of onvoldoende aandacht daar waar het gaat om de bestrijding van seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's) en andere negatieve verschijnselen behorende bij jongeren en seks. Gelukkig zijn er ook andere projecten op dit terrein, die niet door de overheid en scholen zijn genegeerd. Begin jaren negentig namen het farmaceutische bedrijf Organon en het Bureau Onderwijs Samenwerking Rusland CROSS onafhankelijk van elkaar initiatieven om seksuele voorlichting in Rusland te verbeteren.
Lees het hele artikel


Prospekt, maart 2000

Keerpunt 1999

De gunstige economische erfenis van Vladimir Poetin

door Jan Limbeek

Op oudejaarsochtend maakte Jeltsin bekend terug te treden en de presidentiŽle macht tot aan de verkiezingen over te dragen aan premier Poetin. De aandelenmarkt reageerde dezelfde dag met een koersstijging van 17 procent. Een duidelijk bewijs dat de tijd voorbij was dat Jeltsin de enige garantie was tegen de communistische dreiging. Blijkbaar vonden de beleggers Poetin een betere man voor de Russische economie.

In de begintijd van Jeltsin had Rusland vrijwel geen harde valuta meer en torste het een enorme schuldenlast. De feitelijke macht van de staat was nihil, de roebel was waardeloos, de winkels waren leeg en er dreigde hongersnood. Toen het liberaliseringsbeleid van Jegor Gajdar Rusland midden 1992 weer een beetje op de been had geholpen, was het grotendeels afgelopen met de hervormingen. De tegenkrachten waren te groot geworden. Het grote kwakkelen begon.
Lees het hele artikel


Prospekt, maart 2000

Wit-Rusland: de 90ste regio van de Russische Federatie?

door Renť Does

Rusland heeft zijn grootmachtaspiraties nog lang niet opgegeven. Behalve uit de oorlog tegen TsjetsjeniŽ en de assertievere houding tegenover het Westen blijkt dit ook uit het nieuwe Unieverdrag dat op 8 december 1999 met de westelijke buurstaat Wit-Rusland werd gesloten. Het initiatief doet denken aan hernieuwde territoriale uitbreiding van het Russische rijk.

Een unie tussen Rusland en Wit-Rusland is een begrijpelijke onderneming. Beide Slavische volken voelen zich zeer met elkaar verwant en de politieke leiders van de twee landen steunen het idee van harte. De niet hervormingsgezinde, autoritaire Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko is voor zijn politieke overleven afhankelijk van Rusland. De Russische leiders van het afgelopen decennium, Jeltsin, Poetin en de oud-premiers Viktor Tsjernomyrdin en Jevgeni Primakov, hebben deze vorm van verregaande integratie op subniveau binnen het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) aangemoedigd. Nostalgie naar het sovjetverleden en slavofiele sentimenten spelen daarbij ook een rol.
Lees het hele artikel


Prospekt, maart 2000

De kunsten van een chauvinist

Een tentoonstelling van Ilja Glazoenov

door Pauline Michgelsen

Onlangs was in de grootste tentoonstellingsruimte van Moskou, de Manege, een overzichtstentoonstelling van Ilja Glazoenov te zien. Onder de titel God, red Rusland! werden meer dan 700 werken van de controversiŽle kunstenaar getoond. De titel is veelzeggend: vooral sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie heeft Glazoenov met steeds luidere stem verkondigd dat Rusland zich moet ontdoen van de verwerpelijke invloeden uit het Westen en moet terugkeren naar de waarden van het prerevolutionaire Rusland: God, Tsaar en Vaderland. 'Rusland is voor de Russen'; slechts kerk en tsaar (of althans een autocratie) kunnen dit realiseren. Zijn boodschap spreekt veel Russen aan. De tentoonstelling werd druk bezocht.

Ilja Sergejevitsj Glazoenov werd in 1930 in Leningrad geboren. Op achtjarige leeftijd bezocht hij aldaar de Kinderkunstschool (detskaja choedozjestvennaja sjkola). Nadat al zijn familieleden in de eerste oorlogsjaren van de honger waren gestorven, werd hij in 1942 naar het dorpje Greblovo in de provincie Novgorod geŽvacueerd.
Lees het hele artikel


Prospekt, maart 2000

Koude Oorlog komt niet meer terug

De buitenlandse politiek van Rusland onder Poetin

door Renť Does

De verstandhouding tussen Rusland en het Westen is thans lang niet meer zo goed als onder Gorbatsjov en in de beginjaren van oud-president Jeltsin. Hetzelfde geldt voor het imago van Rusland in het Westen en het beeld van het Westen in Rusland. Vaak wordt zelfs de vraag gesteld of de oude tijden van de Koude Oorlog zullen wederkeren onder Vladimir Poetin.

Sinds enkele jaren is er in de relatie tussen Rusland en het Westen sprake van toenemende wederzijdse teleurstelling en verwijten. Het westerse beeld van Rusland werd sterk aangetast door zaken als corruptie, de grensoverschrijdende activiteiten van de Russische maffia, de snel groeiende invloed van militairen in de Russische politiek en de nieuwe oorlog tegen TsjetsjeniŽ.
Lees het hele artikel


Prospekt, maart 2000

'Russisch leven'

In de rubriek 'Russisch leven' worden korte nieuwsberichten uit Russische kranten en weekbladen weergegeven. Het gaat om zaken die de Nederlandse kranten gewoonlijk niet halen, maar wel inzicht geven in het Russisch bestaan.

GELDFABRIEK
Het was tsaar Peter de Grote die het geld invoerde in Rusland. In zijn opdracht werd in 1724 in Sint Petersburg de eerste zilveren roebel geslagen. Dat jaar geldt ook als het oprichtingsjaar van het Muntenhof (Monetny dvor).

Tot de dag van vandaag worden in dit historische gebouw op het Hazeneiland de munten van Rusland geslagen. Per minuut produceert de fabriek 800 stuks muntgeld. Zodra de munten in opdracht van de Centrale Bank de poort uit worden gereden, veranderen ze in geld. Naast de Centrale Bank is de presidentiŽle administratie de tweede organisatie die opdrachten geeft aan het Muntenhof, namelijk tot het slaan van allerlei herdenkingsmunten en staatsordetekens.

De Petersburgse muntenfabriek heeft 600 werknemers. Voor hen wordt goed gezorgd. Zo hebben zij nooit te maken met vertragingen in de uitbetaling van hun salarissen. De muntenfabriek werkt met de modernste machines. De fabriek is omgeven door het water van de Neva en kan daardoor niet uitgebreid worden.

Sankt-Peterboergskije Vedomosti, 10-12-1999

Lees de hele rubriek


Prospekt, april 2000

Provincie Moskou het suburbia van de stad Moskou

door Renť Does

De inwoners van de provincie Moskou hebben een haat-liefdeverhouding tegenover hun buren uit de stad Moskou. De provincie is economisch afhankelijk van de stad Moskou, maar de provincie-Moskovieten voelen zich tweederangsburgers in relatie tot de stad-Moskovieten.

De provincie Moskou werd als bestuurlijke eenheid opgericht op 14 januari 1929. Sinds die tijd zijn de stad en de provincie Moskou afzonderlijke regio's. Tegenwoordig zijn ze aparte 'subjecten' van de Russische Federatie, die in totaal uit 89 regio's ('subjecten') bestaat. Alleen in Sint Petersburg bestaat een vergelijkbare bestuurlijke indeling: daar zijn de stad Sint Petersburg en de provincie Leningrad ook afzonderlijke regio's.
Lees het hele artikel


Prospekt, april 2000

De Russische angst voor het Gele Gevaar

door Renť Does

In de afgelopen tijd is in Rusland een verdrongen angst aan de oppervlakte gekomen, namelijk de vrees dat een vloed van Chinezen de oostelijke helft van SiberiŽ onder de voet zal lopen. Termen die in de groeiende stroom artikelen over dit thema worden gebruikt, zijn 'het gele gevaar', 'een kruipende bezetting', 'Chinees demografisch imperialisme' en 'Chinees economisch imperialisme'. Hoe reŽel is deze Russische vrees?

De kern van een mogelijk Russisch-Chinees conflict bestaat uit de zeer ongelijke demografische ontwikkeling in de twee buurlanden. Rusland zal tot ver in de volgende eeuw geen natuurlijke bevolkingsgroei kennen. Integendeel: volgens prognoses van de Verenigde Naties zal het inwonertal van Rusland dalen van 145 miljoen mensen thans tot ongeveer 125 miljoen in 2050. In China daarentegen leven nu 1,2 miljard mensen en jaarlijks groeit de Chinese bevolking met twaalf miljoen.
Lees het hele artikel


Prospekt, april 2000

'Russisch leven'

In de rubriek 'Russisch leven' worden korte nieuwsberichten uit Russische kranten en weekbladen weergegeven. Het gaat om zaken die de Nederlandse kranten gewoonlijk niet halen, maar wel inzicht geven in het Russisch bestaan.

SEKSUELE REVOLUTIE
Na de ondergang van het communisme heeft zich onder de Russische - en zeker onder de Moskouse - jeugd een seksuele revolutie voltrokken. De gemiddelde leeftijd waarop Moskouse jongeren seks beginnen te bedrijven is gedaald van 17 - 18 jaar voor jongens en van 19 jaar voor meisjes naar 15 - 16 jaar voor beiden.

De revolutie blijkt verder uit de toename van het aantal abortussen en geslachtsziekten. In de eerste helft van de jaren negentig steeg het aantal abortussen, gepleegd door meisjes jonger dan 19 jaar, van tien- tot vijftienduizend per jaar. Het aantal gevallen van syfilis onder tieners tussen de 15 en 17 jaar steeg met 70 keer tot 1213 in 1995. Zo rond 1996 werd een piek bereikt rond deze problemen, waarna zich een langzame daling inzette.

Deze daling kon worden bereikt doordat vanaf het midden van de jaren negentig seksuele voorlichtingsprogramma's voor jongeren werden ingevoerd en er condoomautomaten in de Russische hoofdstad verschenen. Niettemin zijn de problemen rond geslachtsziekten en tienerabortussen nog steeds zeer ernstig te noemen.

Argoementy i Fakty, 2000, nr. 5

Lees de hele rubriek


Prospekt, juni 2000

Een eigenzinnige ultraliberale econoom

Andrej Illarionov, adviseur van president Poetin

door Jan Limbeek

Een grote verrassing van Poetin was de aanstelling van Andrej Illarionov (38) als zijn economisch adviseur. Illarionov is ťťn van de liberaalste en bekendste economen van Rusland en ťťn van de zeer weinigen zonder connecties met oligarchen.

Andrej Illarionov was in de beginjaren van het onafhankelijke Rusland de zeer liberale leider van de 'Groep voor analyse en planning', die de premier van economisch advies voorzag. In navolging van het vertrek uit de regering in januari 1994 van vice-premier Jegor Gajdar en minister van FinanciŽn Boris Fjodorov, gaf hij zijn post op en werd directeur van het Centrum voor Economische Analyse.
Lees het hele artikel


Prospekt, september 2000

Oliewinning bedreigt eeuwenoude Chantencultuur

'We ademen gas en drinken olie'

door Caroline Hanrath

Ver teruggetrokken in de West-Siberische taiga leven de Chanten. Meer dan vijfduizend jaar wist dit inheemse nomadenvolk zich aan te passen aan de extreme temperaturen en klimatologische omstandigheden. Nu dreigt het volk ten onder te gaan als gevolg van de oprukkende olie-industrie.

Ze staat voor haar tent en wijst voor zich uit naar een enorme berg schroot; de restanten van een boortoren. Enkele jaren geleden kwamen geologen naar het land van Valentina en Vasili Ketsjoemov om naar olie te boren. Ze ondertekenden een contract en verhuisden naar een plek tien kilometer verderop. Inmiddels zijn de geologen weer vertrokken. Als dank lieten ze de rotzooi achter.
Lees het hele artikel


Prospekt, september 2000

Helemaal geen dissident

door Renť Does

Sinds de ondergang van het communisme is de Russisch-orthodoxe Kerk weer prominent in de openbaarheid. Tien jaar geleden werd Aleksi II door de Heilige Synode gekozen tot 'patriarch van Moskou en heel Rusland', dat wil zeggen tot hoofd van de Russisch-orthodoxe Kerk. De inmiddels 71-jarige is de eerste en tot nu toe enige postcommunistische patriarch. Een portret.

De helft van de bevolking van Rusland beschouwt zichzelf als gelovig. Onder hen hangt 80 procent het Russisch-orthodoxe geloof aan. De Russisch-orthodoxe Kerk omvatte midden jaren negentig weer 16.000 parochies, 120 bisdommen en 330 kloosters. De kerk is een maatschappelijke kracht waarmee terdege rekening moet worden gehouden.
Lees het hele artikel


Prospekt, september 2000

Zeven etages boeken in het Olympisch Stadion

Het boekbedrijf in Moskou

door Dmitri Silvestrov

Het Russische boekbedrijf heeft sinds de tijd van Gorbatsjov snelle en ingrijpende veranderingen doorgemaakt - qua omzet, assortiment, prijsniveau, productie en distributie. In deze bijdrage gidst Dmitri Silvestrov de lezer door de veranderingen in het Moskouse boekbedrijf.

Eťn van de meest wijd verbreide mythes uit de sovjettijd was de mythe dat het sovjetvolk het meest lezende volk ter wereld was. Dat was waar en dat was niet waar. De sovjetburgers lazen veel, maar ze mochten lang niet alles lezen. Lees het hele artikel


Prospekt, september 2000

Blind IMF

door Jan Limbeek

Toen Rusland nog op ruime schaal leningen van het IMF ontving, vůůr de crisis van augustus 1998, was het Fonds optimistisch over Ruslands toekomst. Veel andere instellingen, zoals de OESO, volgden deze visie. Ten onrechte, zoals is gebleken. NŠ die crisis bekeek het IMF Rusland bijna altijd door een zeer donkere bril. Tegenwoordig echter staat het IMF nagenoeg alleen met dit pessimisme.

In mei 1999 voorspelde het IMF een krimp van de Russische economie met zeven procent over 1999. Het eerste kwartaal van 1999 was de achteruitgang minder dan vijf procent. Voor de overige drie kwartalen van 1999 verwachtte het IMF dus een nog verdere verslechtering. De economie groeide dat jaar echter met 3,2 procent. Aldus zat het Fonds er 10,2 procentpunt (!) naast met zijn prognose.
Lees het hele artikel


Prospekt, september 2000

Het flessenvolk

door Charles Hoedt

Haar trimschoenen heeft ze zelf weer aan elkaar genaaid met naald en draad toen het schoeisel na jarenlange dienst uit elkaar dreigde te vallen. Een zestal veiligheidsspelden houdt haar schort bijeen. Anders zouden de naden van het kledingsstuk uit ouderdom loslaten. Nee, vertel Galina niets over de eindjes aan elkaar knopen. Daar weet de 61-jarige Russin alles van.

Bijna dagelijks loopt ze rond op de goederenmarkt Joenona. Hier aan de rand van de stad, tussen hoge grijze flatgebouwen, worden zelfgebrande cd's voor drie gulden per stuk verkocht, software voor computers, elektronica, maar ook kleding en lichte wapens. Galina zelf verkoopt er niks. Aan kopen doet ze ook niet.
Lees het hele artikel


Prospekt, september 2000

Russische bejaarden zijn arm en eenzaam

door Renť Does

Evenals in de meeste andere Europese landen is ook in Rusland vergrijzing van de bevolking een demografisch vraagstuk dat steeds actueler wordt. Er zijn al lange tijd bijzonder weinig Russische gezinnen met meer dan twee kinderen. Eťn kind is gebruikelijk.

Toch is het aandeel van mensen van 60 jaar en ouder in de totale Russische bevolking beduidend lager dan in de meeste andere Europese landen. In 1998 ging het om 17,6 procent van het totale aantal Russen, ofwel een kleine 26 miljoen mensen. Ter vergelijking: in Frankrijk viel in dat jaar 19,6 procent van de bevolking in die leeftijdscategorie, in Duitsland 20,9 procent en in ItaliŽ 22,4 procent.
Lees het hele artikel


Prospekt, september 2000

'Russisch leven'

In de rubriek 'Russisch leven' worden korte nieuwsberichten uit Russische kranten en weekbladen weergegeven. Het gaat om zaken die de Nederlandse kranten gewoonlijk niet halen, maar wel inzicht geven in het Russisch bestaan.

BOEDDHISME
Het boeddhisme is in Rusland ťťn van de vier officiŽle godsdiensten. Het land heeft drie boeddhistische deelrepublieken: KalmukkiŽ, BoerjatiŽ en Toeva. Voor de 150.000 boeddhisten in de hoofdstad Moskou wordt thans de eerste boeddhistische tempel gebouwd. De tempel komt in de wijk Otradnoje in een heel kerkencomplex met een orthodoxe kerk en kapel, twee moskeeŽn, een synagoge en dus een boeddhistische tempel, die een oppervlakte van 600 vierkante meter en een hoogte van 30 meter krijgt en de ingang - zoals het hoort - op het zuiden heeft.

Izvestija, 17-7-2000

Lees de hele rubriek